Wetenschappers gelokt door Chinese inlichtingendienst: lessen uit een spionagezaak
Een arrestatie in München
Op 20 mei 2026 arresteerden Duitse autoriteiten in München de Duitse staatsburgers Xuejun C. en Hua S., die met elkaar getrouwd zijn. Het Duitse federale Openbaar Ministerie verdenkt hen ervan te werken voor een Chinese inlichtingendienst.1 Volgens de aanklagers legden zij contact met hoogleraren in de lucht- en ruimtevaarttechniek, de informatica en de kunstmatige intelligentie. Daarbij deden zij zich soms voor als tolk en soms als medewerker van een autofabrikant.
Wetenschappers werden onder het voorwendsel van een betaalde lezing voor een civiel publiek naar China gelokt. Volgens de aanklagers bestond het publiek in werkelijkheid uit medewerkers van Chinese staatsbedrijven in de defensie-industrie.2 Zo wilden de verdachten wetenschappelijke informatie verkrijgen over hoogwaardige technologie met militaire toepassingen.3
Het zichtbare deel van zo'n zaak is het contact: de uitnodiging, het honorarium, het publiek. Maar daaraan gaat een andere vraag vooraf, want waarom werden juist deze wetenschappers benaderd? Een onderzoeker die internationaal samenwerkt, komt geregeld in contact met tolken en vertegenwoordigers van bedrijven. Zo'n rol biedt een aannemelijke kans om contact te leggen. Welke mensen binnen jouw organisatie zouden om hun kennis of contacten interessant zijn?
Selectie gaat vooraf aan contact
De Duitse zaak sluit aan bij het beeld dat de Nederlandse inlichtingendiensten schetsen. De MIVD schreef in zijn laatste jaarverslag dat Chinese inlichtingen- en veiligheidsdiensten actief "voor China relevante individuen" benaderen en netwerken opbouwen en uitbreiden.4 De AIVD stelde in zijn jaarverslag dat China daarbij ook westerse onderzoekers aantrekt.5
Om zulke mensen te vinden, gebruiken diensten onder meer openbare informatie. De toenmalige AIVD-directeur Erik Akerboom zei in 2022 dat sociale netwerken als LinkedIn en Instagram "continu gekopieerd en opgeslagen in databases" worden, die vervolgens worden geanalyseerd om doelwitten in beeld te krijgen.6 Buitenlandse inlichtingendiensten zoeken daar volgens de AIVD naar mensen met toegang tot gevoelige informatie. Benaderingen via nepprofielen komen volgens de dienst vaker en in meer sectoren voor dan je zou denken.7
Voor een inlichtingendienst die technologie zoekt, zijn er enkele zaken die iemand interessant maken. Bijvoorbeeld kennis: wat iemand weet en kan uitleggen, ook zonder één document mee te nemen. Maar ook de toegangsmogelijkheden die iemand kan bieden: tot laboratoria, projecten en vertrouwelijke samenwerkingen. Daarnaast zijn er de relaties en een interessant netwerk: wie kan iemand bij anderen introduceren?
Bij een hoogleraar kunnen deze dingen samenkomen. Die beschikt over specialistische kennis, heeft zicht op onderzoek dat nog niet gepubliceerd is en werkt met promovendi, collega's en industriële partners. Lezingen geven hoort bij dat werk. Een uitnodiging voor een lezing biedt daarmee een geloofwaardige aanleiding om een deskundige te benaderen.
Welke unieke kennis van Nederland ligt in het vizier?
Ook in Nederland is kennis aanwezig die buitenlandse inlichtingendiensten zoeken. Volgens de MIVD heeft Nederland een unieke kennis- en technologiepositie in onder meer halfgeleiders, kwantumtechnologie en lucht- en ruimtevaart, en wordt die positie bedreigd door spionagepogingen.8 De defensie-industrie, bedrijven, kennisinstellingen en wetenschappers waren in 2025 volgens de dienst potentieel doelwit van diverse statelijke actoren.9
Bij de bescherming van die kennis verdienen ook de mensen en hun contacten aandacht. De specialist die een productieproces doorgrondt, neemt zijn kennis mee naar een congres, een gastcollege of een adviesopdracht. De relatiebeheerder die buitenlandse partners werft, weet welke projecten lopen en wie eraan werkt. Ook een medewerker die bezoekers toegang verleent tot een laboratorium, heeft een relevante rol. Kortom: heeft de organisatie naast haar gevoelige systemen ook de mensen met waardevolle kennis en contacten in beeld?
Medewerkers voorbereiden op de risico's
Inzicht helpt bepalen welke medewerkers extra bescherming nodig hebben en welke maatregelen bij hun werk passen. Te beginnen met wat een buitenstaander over de organisatie en haar medewerkers kan achterhalen. Breng per functie in beeld welke kennis iemand gebruikt, welke informatie toegankelijk is en welke contacten bij het werk horen, en waarom die kennis en contacten voor een buitenlandse dienst interessant kunnen zijn. Betrek daarbij niet alleen de security officer, maar ook de onderzoeksdirecteur en de afdeling die internationale samenwerking regelt: zij weten waar die kennis in de praktijk zit. Proximities kan ondersteuning bieden met het onderzoeken welke informatie over deze medewerkers en hun functies te vinden is en wat die informatie zegt over hun kennis, toegang en contacten.
Gebruik vervolgens de risico's van de functie om te bepalen welk screeningsonderzoek relevant is. De verantwoordelijkheid die bij de rol hoort, bepaalt wat de organisatie over een kandidaat wil weten. De omvang van het onderzoek moet daarbij passen en voldoen aan de geldende privacyregels. Het doel is inzicht in de relevante risico's die een kandidaat voor die rol meebrengt.
Bespreek ten slotte met de betrokken medewerkers waarom hun kennis en contacten interessant zijn. Bij een uitnodiging voor een betaalde lezing in het buitenland hoort daarom ook de vraag: voor wie spreek ik eigenlijk? Oefen in een training hoe medewerkers zulke uitnodigingen beoordelen en bij wie zij met twijfel terechtkunnen.
De expertise voorafgaand in kaart brengen
Zoals uit de Duitse zaak blijkt, kan een 'onschuldige' uitnodiging onderdeel zijn van een groter heimelijker plan. Een buitenlandse inlichtingendienst weet vaak eerder wie binnen een organisatie interessant is dan de organisatie zelf. Daarom moeten Nederlandse organisaties bij zichzelf te raad gaan om dezelfde vraag eerder te stellen, dan te wachten op het moment dat een uitnodiging in de brievenbus komt: wie heeft hier kennis, toegang of contacten die het waard zijn om te benaderen, en hoe bereiden we ons op deze situatie voor?
Bronnen
1. Generalbundesanwalt beim Bundesgerichtshof, ‘Zwei Festnahmen wegen mutmaßlicher geheimdienstlicher Agententätigkeit’, persbericht, 20 mei 2026.
2. Ibidem.
3. Ibidem.
4. Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, Openbaar jaarverslag 2025, 21 april 2026.
5. AIVD, Jaarverslag 2025, hoofdstuk China, 23 april 2026.
6. NOS, ‘Spionnen uit China en Rusland stelen via LinkedIn bedrijfsgeheimen’, 7 februari 2022.
7. AIVD, ‘Spionage via sociale media: ervaringen uit de praktijk’, aivd.nl.
8. Militaire Inlichtingen- en Veiligheidsdienst, Openbaar jaarverslag 2025.
9. Ibidem.
Blijf op de hoogte
abonneer je
nu
Schrijf je in op onze nieuwsbrief en ontvang
de nieuwste inzichten rechtstreeks in je inbox.