Een nieuwe trend in het dreigingslandschap: technologie als doelwit

Sinds de industriële revolutie zijn machines, fabrieken, spoorwegen en andere symbolen van technologische vooruitgang regelmatig doelwit geweest van protest, sabotage of geweld. De motieven verschilden (van economische onzekerheid tot ideologische overtuigingen) maar de gedachte dat technologie maatschappelijke ontwrichting veroorzaakt, keert steeds terug. In de twintigste eeuw kreeg dit in enkele gevallen een terroristisch karakter, waarvan Theodore Kaczynski het bekendste voorbeeld is.⁸ Hij betoogde dat technologische vooruitgang ervoor zorgt dat de mens vervreemdt, en onvermijdelijk tot ecologische en sociale rampspoed leidt. Om deze reden plaatste of stuurde hij tussen 1978 en 1995 zelfgemaakte bommen, gericht op wetenschappers, universiteiten en luchtvaartmaatschappijen, instellingen die hij als symbolen van technologische en industriële macht zag. Hij doodde daarbij drie mensen en verwondde tientallen anderen.

Het International Centre for Counter-Terrorism (ICCT) gebruikt de term anti-technologie-extremisme voor ideeën die voorkomen binnen vormen van anarchisme, eco-extremisme en ecofascisme. Het gaat om afzonderlijke ideologische milieus met een vergelijkbaar vijandbeeld: moderne technologie als bedreiging voor mens, natuur of samenleving.⁹

Technologie staat binnen zulke verhalen voor macht, controle, vervreemding, milieuschade of oorlogvoering. Geweld wordt voorgesteld als middel om het systeem te beschadigen of de ontwikkeling ervan af te remmen.  

De incidenten richten zich op twee soorten doelwitten: personen die technologie zichtbaar vertegenwoordigen en voorzieningen die technologische systemen laten functioneren, zoals datacenters, elektriciteitsnetten en communicatie-infrastructuur.¹⁰ Daardoor raakt de dreiging ook partners in de keten. Denk bijvoorbeeld aan technologiebedrijven, onderzoeksinstellingen en fabrikanten van defensietechnologie, die allemaal afhankelijk zijn van energievoorziening, logistiek, leveranciers en kennispartners. Hierdoor kan een aanval op één knooppunt meerdere processen verstoren.

Symboliek speelt daarbij een belangrijke rol. Tesla werd neergezet als symbool van surveillance en milieuschade, Meudon werd verbonden aan militaire toepassingen van kunstmatige intelligentie en Bourges aan de energievoorziening van de defensie-industrie. Ook recente sabotage van de Duitse spoorinfrastructuur werd door de daders expliciet gekoppeld aan een bredere afwijzing van industriële technologie. Doelwitten worden daarmee niet alleen geselecteerd vanwege hun fysieke functie, maar vooral vanwege de maatschappelijke betekenis die eraan wordt toegekend.¹¹

Voor personen geldt dezelfde logica. Bestuurders en onderzoekers kunnen het gezicht worden van een omstreden ontwikkeling, terwijl informatie over hun woonplaats, familie, agenda en routines vaak via openbare bronnen vindbaar is.  

De beschikbare bronnen bieden geen basis voor een voorspelling over de ontwikkeling van anti-technologiegeweld in Nederland. Een volledig internationaal overzicht ontbreekt eveneens, mede omdat anti-technologische motieven niet altijd afzonderlijk worden geregistreerd. Incidenten vallen daardoor vaak onder bredere categorieën, zoals anarchistisch, links-extremistisch of radicaal milieuactivistisch geweld.¹²

ICCT noemt Nederland als een van de landen waar communicatie-infrastructuur, waaronder 5G-netwerken en zendmasten, doelwit is geweest. De achtergronden verschillen, maar de incidenten laten zien dat zichtbare technologische infrastructuur ook hier kan worden aangevallen.¹³

Voor Nederlandse bedrijven en kennisinstellingen is het nuttig om te beginnen met een beoordeling van de eigen positie. Zo kunnen organisaties in kunstmatige intelligentie, energie, datacenters, defensietechnologie, halfgeleiders en toegepast onderzoek werken aan onderwerpen die maatschappelijk en politiek sterk in de belangstelling staan. Hun bestuurders, experts en locaties zijn vaak eenvoudig herkenbaar.

Een organisatiespecifiek dreigingsbeeld moet daarom vaststellen welke projecten weerstand oproepen, welke verhalen daarover circuleren, welke personen ermee worden verbonden en welke locaties operationele of symbolische waarde hebben voor (gewelddadige) activisten.

De recente incidenten tonen hoe een (nieuw type) technologie, locatie of bestuurder een plaats kan krijgen in een gewelddadig verhaal. Praktische kwetsbaarheid, symboliek en persoonlijke vindbaarheid beïnvloeden samen de keuze van een doelwit voor kwaadwillenden.

Een scherper dreigingsbeeld begint daarom met het verbinden van signalen. Herhaalde persoonsgerichte vermeldingen op sociale media, fixatie op één bestuurder, het delen van privégegevens, verkenning rond een locatie of verwijzingen naar eerdere aanslagen kunnen aanleiding zijn om het dreigingsniveau opnieuw te beoordelen.

Ook de blootstelling van sleutelfiguren en locaties moet in kaart worden gebracht. Een Exposure Scan laat zien welke woongegevens, familieverbanden, routines en agenda’s openbaar vindbaar zijn. Voor locaties draait het om herkenbaarheid, toegankelijkheid en vervangbaarheid. Toegangsbeheer, toezicht en de bescherming van stroom- en communicatievoorzieningen moeten aansluiten op realistische scenario’s.

Organisaties kunnen niet uitgaan van volledige controle over de situatie als zo een scenario zich voordoet. Wat ze wél kunnen doen: op tijd afspreken wie signalen of waarschuwingen beoordeelt, wanneer er extra actie nodig is, en wie de beslissingen neemt over veiligheidsmaatregelen. Zo kunnen ze goed en gepast reageren op een nieuw fenomeen zoals anti-technologie-extremisme.

Proximities helpt organisaties om zulke dreigingen te vertalen naar een organisatie specifiek dreigingsbeeld en passende maatregelen. Neem contact op om te bespreken wat dit voor uw organisatie betekent.

¹ Mauro Lubrano, War Against Technology: An Analysis of Recent Developments in Anti-Technology Violence, International Centre for Counter-Terrorism (ICCT), 11 mei 2026.
https://icct.nl/publication/war-against-technology-analysis-recent-developments-anti-technology-violence

² Reuters, Tesla plant in Germany without power after suspected arson attack, 5 maart 2024.
https://www.reuters.com/business/autos-transportation/tesla-plant-germany-without-power-after-suspected-arson-attack-bz-2024-03-05/

³ Mauro Lubrano, War Against Technology: An Analysis of Recent Developments in Anti-Technology Violence. ICCT.

⁴ Ibid.

⁵ Ibid.

⁶ Ibid.

⁷ Deutsche Welle, Germany: Left-wing group says it is behind railway sabotage, juli 2026.
https://amp.dw.com/en/germany-left-wing-group-says-it-is-behind-railway-sabotage/a-77916758

⁸ Mauro Lubrano, Stop the Machines: The Rise of Anti-Technology Extremism, International Centre for Counter-Terrorism (ICCT), 30 mei 2025.
https://icct.nl/publication/stop-the-machines-rise-anti-technology-extremism

⁹ Mauro Lubrano, War Against Technology: An Analysis of Recent Developments in Anti-Technology Violence. ICCT.

¹⁰ Ibid.

¹¹ Deutsche Welle, Germany: Left-wing group says it is behind railway sabotage.

¹² Mauro Lubrano, War Against Technology: An Analysis of Recent Developments in Anti-Technology Violence. ICCT.

¹³ Ibid.